વિભાગ ૧: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) અને શિક્ષણનો અધિકાર કાયદો (RTE)
પ્રશ્ન ૧: સર્વ શિક્ષા અભિયાન (SSA) નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
જવાબ: ૬ થી ૧૪ વર્ષની વયજૂથના તમામ બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ (Elementary Education) પૂરું પાડવું.
પ્રશ્ન ૨: નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP) ૨૦૨૦માં, શાળાકીય શિક્ષણ માટે કઈ નવી ભાનાગત પદ્ધતિ (Curricular Structure) સૂચવવામાં આવી છે?
જવાબ: $5+3+3+4$ (ફાઉન્ડેશનલ, પ્રિપરેટરી, મિડલ અને સેકન્ડરી સ્ટેજ).
પ્રશ્ન ૩: રાઈટ ટુ એજ્યુકેશન (RTE) એક્ટ, ૨૦૦૯ કયા બંધારણીય સુધારા દ્વારા લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો?
જવાબ: ૮૬મો બંધારણીય સુધારો, ૨૦૦૨.
પ્રશ્ન ૪: NEP ૨૦૨૦ માં કયા ધોરણ સુધી માતૃભાષા/સ્થાનિક ભાષામાં શિક્ષણ આપવાની ભલામણ છે?
જવાબ: ધોરણ ૫ સુધી (પ્રાધાન્ય ધોરણ ૮ અને તે પછી પણ).
પ્રશ્ન ૫: RTE એક્ટની કઈ કલમ હેઠળ ખાનગી શાળાઓમાં ૨૫% બેઠકો આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના બાળકો માટે અનામત રાખવાની જોગવાઈ છે?
જવાબ: કલમ ૧૨(૧)(સી).
પ્રશ્ન ૬: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો (GER) ૨૦૩૫ સુધીમાં કેટલો વધારવાનો લક્ષ્ય છે?
જવાબ: ૫૦% (વર્તમાન ૨૬.૩% થી).
પ્રશ્ન ૭: RTE હેઠળ પ્રાથમિક શાળા (ધો. ૧-૫) માં શિક્ષક-વિધાર્થી ગુણોત્તર (PTR) કેટલો હોવો જોઈએ?
જવાબ: ૩૦:૧ (૩૦ વિધાર્થીઓ દીઠ ૧ શિક્ષક).
પ્રશ્ન ૮: NEP ૨૦૨૦ હેઠળ શાળા શિક્ષણ માટેના નવા નિયમનકારી એકમ (Regulatory Unit) તરીકે કયા માળખાની રચનાની ભલામણ કરવામાં આવી છે?
જવાબ: PARAKH (પરખ - Performance Assessment, Review, and Analysis of Knowledge for Holistic Development).
પ્રશ્ન ૯: RTE એક્ટની કઈ કલમ શારીરિક સજા (Physical Punishment) અને માનસિક ત્રાસ (Mental Harassment) પર પ્રતિબંધ મૂકે છે?
જવાબ: કલમ ૧૭.
પ્રશ્ન ૧૦: NEP ૨૦૨૦ માં માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (MHRD) નું નામ બદલીને શું રાખવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે?
જવાબ: શિક્ષણ મંત્રાલય (Ministry of Education).
પ્રશ્ન ૧૧: RTE એક્ટ કયા ધોરણના વિધાર્થીઓને નાપાસ ન કરવાની (No Detention Policy) જોગવાઈ ધરાવતો હતો?
જવાબ: ધોરણ ૮ સુધી (હવે કેટલાક રાજ્યોમાં ફેરફાર કરાયો છે).
પ્રશ્ન ૧૨: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિનો મુસદ્દો (Draft) તૈયાર કરવા માટેની કમિટીના અધ્યક્ષ કોણ હતા?
જવાબ: ડો. કે. કસ્તુરીરંગન (Dr. K. Kasturirangan).
પ્રશ્ન ૧૩: RTE એક્ટ ક્યારે સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવ્યો?
જવાબ: ૧ એપ્રિલ, ૨૦૧૦.
પ્રશ્ન ૧૪: શાળા માટે વિકાસ યોજના (SDP) બનાવવાની જોગવાઈ RTE એક્ટની કઈ કલમ હેઠળ છે?
જવાબ: કલમ ૨૨.
પ્રશ્ન ૧૫: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર, B.Ed. કોર્સની લઘુત્તમ સમય મર્યાદા શું સૂચવવામાં આવી છે?
જવાબ: ગ્રેજ્યુએશન પછી બે વર્ષ અથવા ધોરણ ૧૨ પછી ચાર વર્ષનો ઇન્ટિગ્રેટેડ B.Ed.
વિભાગ ૨: કેન્દ્ર અને રાજ્યની મુખ્ય શિક્ષણ યોજનાઓ
પ્રશ્ન ૧૬: મધ્યાહન ભોજન યોજના (Mid-Day Meal Scheme) ની શરૂઆત કયા વર્ષે થઈ હતી?
જવાબ: ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૯૫.
પ્રશ્ન ૧૭: સમગ્ર શિક્ષા અભિયાન (Samagra Shiksha Abhiyan) ક્યારે શરૂ કરવામાં આવ્યું?
જવાબ: ૨૦૧૮-૧૯ (SSA, RMSA અને Teacher Education ને ભેળવીને).
પ્રશ્ન ૧૮: રાષ્ટ્રીય માધ્યમિક શિક્ષા અભિયાન (RMSA) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ કયા ધોરણો માટે શિક્ષણ સુધારવાનો હતો?
જવાબ: ધોરણ ૯ અને ૧૦.
પ્રશ્ન ૧૯: કસ્તૂરબા ગાંધી બાલિકા વિધાલય (KGBV) યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?
જવાબ: અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિ અને પછાત વર્ગની કન્યાઓને ઉચ્ચ પ્રાથમિક સ્તરે (ધો. ૬-૮) નિવાસી શિક્ષણ (Residential Education) આપવું.
પ્રશ્ન ૨૦: આદિવાસી વિસ્તારના વિધાર્થીઓ માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કઈ નિવાસી શાળાની યોજના અમલમાં છે?
જવાબ: એકલવ્ય મોડેલ રેસિડેન્શિયલ સ્કૂલ (EMRS).
પ્રશ્ન ૨૧: હાલમાં મધ્યાહન ભોજન યોજના કયા નામથી ઓળખાય છે?
જવાબ: પીએમ-પોષણ યોજના (PM-POSHAN Scheme).
પ્રશ્ન ૨૨: રાષ્ટ્રીય ઉચ્ચતર શિક્ષા અભિયાન (RUSA) કયા વર્ષમાં શરૂ કરવામાં આવ્યું?
જવાબ: વર્ષ ૨૦૧૩.
પ્રશ્ન ૨૩: ગુજરાત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી "શિક્ષણ સહાય યોજના" હેઠળ ધોરણ ૯ માં પ્રવેશ મેળવતી કન્યાને કયો લાભ આપવામાં આવે છે?
જવાબ: સાયકલ સહાય.
પ્રશ્ન ૨૪: ગુજરાત સરકાર દ્વારા ચાલતો "ગુણોત્સવ" કાર્યક્રમ કયા હેતુ સાથે સંકળાયેલો છે?
જવાબ: સરકારી અને ગ્રાન્ટેડ શાળાઓમાં શિક્ષણની ગુણવત્તાનું મૂલ્યાંકન અને સુધારો.
પ્રશ્ન ૨૫: ગુજરાતમાં "શાળા પ્રવેશોત્સવ" અને "કન્યા કેળવણી મહોત્સવ" કાર્યક્રમની શરૂઆત કયા વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી?
જવાબ: વર્ષ ૨૦૦૩.
પ્રશ્ન ૨૬: મુખ્યમંત્રી જ્ઞાન સેતુ મેરીટ સ્કોલરશીપ યોજના (MMGSMSS) હેઠળ ધોરણ ૧૧ અને ૧૨ ના વિધાર્થીઓને કેટલી વાર્ષિક શિષ્યવૃત્તિ મળવાપાત્ર છે?
જવાબ: વાર્ષિક ₹૭,૦૦૦.
પ્રશ્ન ૨૭: પછાત વર્ગના વિધાર્થીઓને વિદેશમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે લોન સહાય આપતી ગુજરાત સરકારની યોજના કઈ છે?
જવાબ: મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના (MYSY) (અથવા સમકક્ષ વિદેશ અભ્યાસ યોજના).
પ્રશ્ન ૨૮: શાળામાં મફત ગણવેશ વિતરણ યોજના હેઠળ ધોરણ ૧ થી ૮ માં અભ્યાસ કરતા બાળકોને કેટલી જોડ ગણવેશ આપવામાં આવે છે?
જવાબ: બે જોડ ગણવેશ.
વિભાગ ૩: ડિજિટલ શિક્ષણ, સંશોધન અને શિક્ષક તાલીમ
પ્રશ્ન ૨૯: ગુજરાત સરકારની 'સાયન્સ સિટી' યોજના ક્યાં આવેલી છે?
જવાબ: અમદાવાદ (Ahmedabad).
પ્રશ્ન ૩૦: ગણિત અને વિજ્ઞાન વિષયમાં સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની INSPIRE (ઇન્સ્પાયર) યોજના કોના દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી?
જવાબ: ભારત સરકારનો વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST).
પ્રશ્ન ૩૧: ભારત સરકારના ડિજિટલ શિક્ષણ માટેના પોર્ટલ DIKSHA નું પૂરું નામ શું છે?
જવાબ: Digital Infrastructure for Knowledge Sharing (નોલેજ શેરિંગ માટે ડિજિટલ માળખું).
પ્રશ્ન ૩૨: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સંશોધનને મજબૂત કરવા માટે NEP ૨૦૨૦ હેઠળ કયા ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે?
જવાબ: નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (NRF) - રાષ્ટ્રીય સંશોધન ફાઉન્ડેશન.
પ્રશ્ન ૩૩: શિક્ષક તાલીમ માટેનું સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય એકમ (Apex Body) કયું છે?
જવાબ: નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશન (NCTE).
પ્રશ્ન ૩૪: SWAYAM પોર્ટલ કોની પહેલ છે?
જવાબ: ભારત સરકાર (શિક્ષણ મંત્રાલય).
પ્રશ્ન ૩૫: સ્વયંપ્રભા (SWAYAM PRABHA) હેઠળ કેટલા DTH ચેનલો દ્વારા શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો પ્રસારિત થાય છે?
જવાબ: ૩૨ ચેનલો.
પ્રશ્ન ૩૬: DISE નું પૂરું નામ શું છે, જે શાળા સંબંધિત ડેટા માટે વપરાય છે?
જવાબ: District Information System for Education (હવે UDISE+ કાર્યરત છે).
પ્રશ્ન ૩૭: નિષ્ઠા (NISHTHA) યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?
જવાબ: શિક્ષકો અને શાળાના વડાઓની સર્વગ્રાહી પ્રગતિ માટેની રાષ્ટ્રીય પહેલ (National Initiative for School Heads' and Teachers' Holistic Advancement) દ્વારા તેમની તાલીમ આપવી.
પ્રશ્ન ૩૮: ગુજરાતમાં શિક્ષકોને ઓનલાઈન તાલીમ આપવા માટે DIKSHA પોર્ટલ પર કયો મોડયુલ વપરાય છે?
જવાબ: નિષ્ઠા મોડ્યુલ.
પ્રશ્ન ૩૯: SWAYAM પોર્ટલ પર આપવામાં આવતા અભ્યાસક્રમો કેટલા Quadrants (ચતુર્થાંશ) માં વિભાજિત છે?
જવાબ: ચાર (૪) (ઈ-ટ્યુટોરીયલ, ઈ-કન્ટેન્ટ, વેબ સ્રોત, મૂલ્યાંકન).
પ્રશ્ન ૪૦: NEP ૨૦૨૦ માં ફાઉન્ડેશનલ લિટરસી અને ન્યુમરસી (FLN) ના લક્ષ્યને કયા વર્ષ સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો ઉદ્દેશ રાખવામાં આવ્યો છે?
જવાબ: ૨૦૨૫.
પ્રશ્ન ૪૧: ગુજરાતમાં શિક્ષકોની ભરતી માટેની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા કઈ છે?
જવાબ: શિક્ષક યોગ્યતા કસોટી (TET) અને શિક્ષક અભિરુચિ કસોટી (TAT).
પ્રશ્ન ૪૨: સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગુજરાત સરકારે 'શોધ (Shodh)' યોજના કયા અભ્યાસક્રમના વિધાર્થીઓ માટે શરૂ કરી છે?
જવાબ: પીએચ.ડી. (Ph.D.).
પ્રશ્ન ૪૩: ગુજરાતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ગુણવત્તા સુધારવા માટેની આંતરરાજ્ય સ્પર્ધા માટેનો કાર્યક્રમ કયો છે?
જવાબ: ગુજરાત સ્ટેટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક (GSIRF).
વિભાગ ૪: વિવિધ સહાય, સ્કોલરશિપ અને વહીવટી પ્રશ્નો
પ્રશ્ન ૪૪: ભારતનું શિક્ષણનું માળખું ($10+2+3$) કઈ સમિતિની ભલામણ પર આધારિત હતું?
જવાબ: કોઠારી કમિશન (Kothari Commission) ૧૯૬૪-૬૬.
પ્રશ્ન ૪૫: 'વિધાદીપ યોજના' (Vidyadeep Yojana) ગુજરાતમાં કયા હેતુસર અમલમાં છે?
જવાબ: શાળામાં અભ્યાસ કરતા વિધાર્થીઓને અકસ્માત વીમા કવચ પૂરું પાડવા.
પ્રશ્ન ૪૬: ગુજરાતમાં સરકારી કે ગ્રાન્ટેડ શાળામાં ધોરણ ૬ થી ૧૨ માં પ્રવેશ મેળવતા તેજસ્વી વિધાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ આપતી યોજના કઈ છે?
જવાબ: મુખ્યમંત્રી જ્ઞાન સેતુ મેરીટ સ્કોલરશીપ યોજના (MMGSMSS).
પ્રશ્ન ૪૭: કયા દાયકાને ભારતમાં 'દાયકા ઓફ એજ્યુકેશન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે?
જવાબ: ૨૦૦૦ થી ૨૦૧૦.
પ્રશ્ન ૪૮: ગુજરાતમાં 'વનબંધુ કલ્યાણ યોજના' મુખ્યત્વે કયા વર્ગના શિક્ષણ અને વિકાસ સાથે સંકળાયેલી છે?
જવાબ: આદિજાતિ (Scheduled Tribe - ST) / વનબંધુ વર્ગ.
પ્રશ્ન ૪૯: માસ પ્રમોશનની નીતિ (No Detention Policy) માં સુધારો કયા કાયદા હેઠળ કરવામાં આવ્યો?
જવાબ: RTE એક્ટમાં સુધારો (૨૦૧૯).
પ્રશ્ન ૫૦: કયા કાર્યક્રમનો મુખ્ય ધ્યેય પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષકોની સજ્જતા વધારવાનો હતો?
જવાબ: ઓપરેશન બ્લેકબોર્ડ (Operation Blackboard).
પ્રશ્ન ૫૧: બિન-અનામત વર્ગના તેજસ્વી વિધાર્થીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે આર્થિક સહાય પૂરી પાડતી યોજના કઈ છે?
જવાબ: મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના (MYSY).
પ્રશ્ન ૫૨: ગુજરાતમાં 'મિશન સ્કૂલ્સ ઓફ એક્સલન્સ' (Mission Schools of Excellence - MoSE) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?
જવાબ: શાળાઓના આંતરમાળખા અને ગુણવત્તાને વૈશ્વિક ધોરણે સુધારવા.
પ્રશ્ન ૫૩: અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિના વિધાર્થીઓને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી માટે કોચિંગ સહાય આપતી યોજના કઈ છે?
જવાબ: સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે તાલીમ સહાય યોજના (ગુજરાત સરકાર દ્વારા અમલ).
પ્રશ્ન ૫૪: MYSY હેઠળ એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલના વિધાર્થીઓને મહત્તમ કેટલી ટ્યુશન ફી સહાય મળે છે?
જવાબ: વાર્ષિક ₹૨,૦૦,૦૦૦ સુધી.
પ્રશ્ન ૫૫: મધ્યાહન ભોજન યોજનાનું સંચાલન કયું મંત્રાલય કરે છે?
જવાબ: શિક્ષણ મંત્રાલય (Ministry of Education) (અગાઉ MHRD).
પ્રશ્ન ૫૬: રાષ્ટ્રીય ઉચ્ચતર શિક્ષા અભિયાન (RUSA) હેઠળ કયા પ્રકારની શિક્ષણ સંસ્થાઓને નાણાકીય સહાય આપવામાં આવતી નથી?
જવાબ: ખાનગી (Private) યુનિવર્સિટીઓ.
પ્રશ્ન ૫૭: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વિજ્ઞાનના શિક્ષણને લોકપ્રિય બનાવવા માટેનો મુખ્ય કાર્યક્રમ કયો છે?
જવાબ: રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ (National Science Day) ની ઉજવણી અને વિજ્ઞાન પ્રદર્શનો.
પ્રશ્ન ૫૮: પ્રધાનમંત્રી કૌશલ વિકાસ યોજના (PMKVY) નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
જવાબ: યુવાનોને ઉધોગ-સંબંધિત કૌશલ્ય તાલીમ પૂરી પાડવી.
પ્રશ્ન ૫૯: NEPRA નો ઉદ્દેશ્ય શું છે?
જવાબ: નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસીનો અમલ અને દેખરેખ.
પ્રશ્ન ૬૦: 'કન્યા કેળવણી રથયાત્રા' અને 'શાળા પ્રવેશોત્સવ'નું ગુજરાતમાં આયોજન વર્ષમાં કેટલી વખત થાય છે?
જવાબ: એક વખત (સામાન્ય રીતે જૂન મહિનામાં).
પ્રશ્ન ૬૧: 'જ્ઞાન શક્તિ રેસીડેન્સીયલ સ્કૂલ' યોજના હેઠળ કયા ધોરણથી શિક્ષણ આપવામાં આવે છે?
જવાબ: ધોરણ ૬ થી ૧૨.
પ્રશ્ન ૬૨: ગુજરાતમાં દિવ્યાંગ વિધાર્થીઓ માટે કઈ ખાસ શૈક્ષણિક યોજનાઓ અમલમાં છે?
જવાબ: સંયુક્ત શિક્ષણ (Inclusive Education) અને દિવ્યાંગ શિષ્યવૃત્તિ યોજનાઓ.
પ્રશ્ન ૬૩: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર, ગ્રેડ ૮ સુધીના શિક્ષણને શું કહેવામાં આવે છે?
જવાબ: ફાઉન્ડેશનલ, પ્રિપરેટરી અને મિડલ સ્ટેજનું સંયોજન.
પ્રશ્ન ૬૪: કન્યા કેળવણી મહોત્સવ અંતર્ગત કયા ધોરણમાં ડ્રોપઆઉટ રેટ ઘટાડવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવે છે?
જવાબ: ધોરણ ૧ અને ધોરણ ૯.
પ્રશ્ન ૬૫: ગુજરાતમાં ગ્રામ્ય સ્તરે શિક્ષણ સંબંધિત સમસ્યાઓના નિરાકરણ માટે કઈ સમિતિ કાર્યરત હોય છે?
જવાબ: શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ (School Management Committee - SMC).
પ્રશ્ન ૬૬: પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને ગ્રામ્ય સ્તરે શિક્ષણમાં સહાય માટે કઈ યોજના છે?
જવાબ: શિક્ષણ માટે ગ્રામ પંચાયત સહાય યોજના.
પ્રશ્ન ૬૭: NEP ૨૦૨૦ માં ઉચ્ચ શિક્ષણમાં કયા પ્રકારના અભ્યાસક્રમોની લવચીકતા (Flexibility) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે?
જવાબ: મલ્ટીપલ એન્ટ્રી અને એક્ઝિટ સિસ્ટમ (Multiple Entry and Exit System - MEES).
પ્રશ્ન ૬૮: ભારતમાં શિક્ષક શિક્ષણને ગુણવત્તાયુક્ત બનાવવા માટે ચાર વર્ષનો ઇન્ટિગ્રેટેડ ટીચર એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ (ITEP) કઈ નીતિ હેઠળ શરૂ થયો?
જવાબ: NEP ૨૦૨૦.
પ્રશ્ન ૬૯: રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ લાઈબ્રેરી ઓફ ઈન્ડિયા (NDLI) ની પહેલ કયા મંત્રાલય હેઠળની છે?
જવાબ: શિક્ષણ મંત્રાલય (Ministry of Education).
પ્રશ્ન ૭૦: ગુજરાતમાં મેડિકલ અને એન્જિનિયરિંગમાં અભ્યાસ કરતા વિધાર્થીઓને બુક બેંકમાંથી પુસ્તકો આપવાની યોજના કયા હેતુસર છે?
જવાબ: આર્થિક રીતે નબળા વિધાર્થીઓને ખર્ચાળ પુસ્તકોની ખરીદીમાં રાહત આપવા.
પ્રશ્ન ૭૧: સર્વ શિક્ષા અભિયાન (SSA) માં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારનો નાણાકીય હિસ્સો (સામાન્ય રાજ્યો માટે) કેટલો છે?
જવાબ: ૬૦:૪૦.
પ્રશ્ન ૭૨: રાષ્ટ્રીય સંશોધન ફાઉન્ડેશન (NRF) ની ભલામણ કઈ નીતિ હેઠળ કરવામાં આવી છે?
જવાબ: NEP ૨૦૨૦.
પ્રશ્ન ૭૩: 'આપણી શાળા, આપણું જ્ઞાન' અભિયાન ગુજરાતમાં કયા હેતુસર શરૂ કરાયું હતું?
જવાબ: શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા માટે લોકસહયોગ વધારવા.
પ્રશ્ન ૭૪: 'પીએમ પોષણ યોજના' (PM-POSHAN) હેઠળ કયા વર્ગના બાળકોનો સમાવેશ થાય છે?
જવાબ: પ્રિ-પ્રાયમરી (બાલવાટિકા) થી ધોરણ ૮ સુધી.
પ્રશ્ન ૭૫: ભારતમાં 'લર્નિંગ આઉટકમ્સ' (Learning Outcomes) નક્કી કરવા પર કયા કાયદા હેઠળ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે?
જવાબ: RTE એક્ટ (૨૦૦૯) અને તેના સુધારા.
પ્રશ્ન ૭૬: 'ઓપરેશન બ્લેકબોર્ડ' યોજના કયા વર્ષમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી?
જવાબ: ૧૯૮૭ (રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ ૧૯૮૬ ના આધારે).
પ્રશ્ન ૭૭: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં જ્ઞાનની ગુણવત્તા માટેનું ભારતનું રાષ્ટ્રીય મૂલ્યાંકન અને માન્યતા પરિષદ કયું છે?
જવાબ: NAAC (National Assessment and Accreditation Council).
પ્રશ્ન ૭૮: NEP ૨૦૨૦ હેઠળ વોકેશનલ એજ્યુકેશન (વ્યવસાયિક શિક્ષણ) કયા ધોરણથી શરૂ કરવાની ભલામણ છે?
જવાબ: ધોરણ ૬ થી.
પ્રશ્ન ૭૯: ગુજરાતમાં શિક્ષણમાં ગુણવત્તા સુધારવા માટે સરકારે કયા વિદેશી બેંક સાથે 'મિશન સ્કૂલ્સ ઓફ એક્સલન્સ' માટે સહયોગ કર્યો છે?
જવાબ: વર્લ્ડ બેંક (World Bank) અને એશિયન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક (AIIB).
પ્રશ્ન ૮૦: શાળા પ્રવેશોત્સવ અને કન્યા કેળવણી મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?
જવાબ: રાજ્યમાં શૂન્ય ડ્રોપઆઉટ રેટ (Zero Dropout Rate) હાંસલ કરવો અને શિક્ષણનું સાર્વત્રીકરણ કરવું.
પ્રશ્ન ૮૧: RTE એક્ટ કયા પ્રકારના શિક્ષણ માટે લાગુ પડે છે?
જવાબ: મફત અને ફરજિયાત પ્રાથમિક શિક્ષણ (Free and Compulsory Elementary Education).
પ્રશ્ન ૮૨: DIKSHA પોર્ટલ કયા પ્રકારના સંસાધનો પૂરા પાડે છે?
જવાબ: ઈ-કન્ટેન્ટ, શિક્ષક તાલીમ મોડયુલ અને પરીક્ષા સામગ્રી (E-content, Teacher Training Modules, Exam Material).
પ્રશ્ન ૮૩: ગુજરાત સરકારની 'શ્રીમતી રામલક્ષ્મી હસમુખલાલ બુચ સ્મૃતિ મેરિટ સ્કોલરશીપ' યોજના કયા વર્ગના વિધાર્થીઓ માટે છે?
જવાબ: બિન-અનામત વર્ગ (Unreserved Category) ની કન્યાઓ.
પ્રશ્ન ૮૪: NEP ૨૦૨૦ માં સ્કૂલ કોમ્પ્લેક્સ (School Complex) અથવા ક્લસ્ટરની રચના કરવાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
જવાબ: સંસાધનો (શિક્ષકો, લાઈબ્રેરી) નું અસરકારક રોરિંગ (sharing) કરવું.
પ્રશ્ન ૮૫: સર્વ શિક્ષા અભિયાન (SSA) માં 'મહિલા સમાખ્યા' કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ શું હતો?
જવાબ: ગ્રામ્ય સ્તરે મહિલાઓ અને કન્યાઓના શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા.
પ્રશ્ન ૮૬: પ્રજ્ઞા (PRAGNA) અભિગમ (Approach) ગુજરાતમાં કયા ધોરણોમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો છે?
જવાબ: ધોરણ ૧ થી ૫ (પ્રજ્ઞા એટલે 'પ્રવૃત્તિ આધારિત શિક્ષણ' - Activity Based Learning ABL).
પ્રશ્ન ૮૭: 'સહાયક' યોજના (શિક્ષણ સહાયક/વિધા સહાયક) ની શરૂઆત ગુજરાતમાં કયા હેતુસર કરવામાં આવી હતી?
જવાબ: પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓમાં કરાર આધારિત શિક્ષકોની નિમણૂક દ્વારા શિક્ષણ ગુણવત્તા જાળવવા.
પ્રશ્ન ૮૮: શિક્ષકો માટેના વ્યવસાયિક વિકાસ કાર્યક્રમો માટે NEP ૨૦૨૦ માં દર વર્ષે કેટલા કલાકની તાલીમ ફરજિયાત કરવામાં આવી છે?
જવાબ: લઘુત્તમ ૫૦ કલાક.
પ્રશ્ન ૮૯: કસ્તૂરબા ગાંધી બાલિકા વિધાલય (KGBV) માં ૭૫% બેઠકો કોના માટે આરક્ષિત છે?
જવાબ: SC, ST, OBC અને લઘુમતી સમુદાયની કન્યાઓ.
પ્રશ્ન ૯૦: રાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા મિશન (National Literacy Mission) ની શરૂઆત કયા વર્ષમાં થઈ હતી?
જવાબ: ૧૯૮૮.
પ્રશ્ન ૯૧: યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) કયા પ્રકારના શિક્ષણ માટેની સર્વોચ્ચ સંસ્થા છે?
જવાબ: ઉચ્ચ શિક્ષણ (Higher Education).
પ્રશ્ન ૯૨: ગુજરાતમાં બિન-અનામત તેજસ્વી વિધાર્થીઓને કોચિંગ સહાય યોજના હેઠળ મહત્તમ કેટલી સહાય મળે છે?
જવાબ: ₹૨૦,૦૦૦.
પ્રશ્ન ૯૩: 'સ્કિલ ઇન્ડિયા મિશન' કયા મંત્રાલય સાથે સંબંધ ધરાવે છે?
જવાબ: કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉધોગ સાહસિકતા મંત્રાલય (Ministry of Skill Development and Entrepreneurship).
પ્રશ્ન ૯૪: ઓનલાઇન શિક્ષણ માટેનો કાર્યક્રમ SWAYAM નો હેતુ શું છે?
જવાબ: દેશના કોઈપણ નાગરિકને ગમે ત્યારે અને ગમે ત્યાં ગુણવત્તાયુક્ત ઓનલાઈન અભ્યાસક્રમો મફતમાં પૂરા પાડવા.
પ્રશ્ન ૯૫: ભારતમાં શાળાકીય શિક્ષણમાં ગુણવત્તા સુધારવા માટે 'નેશનલ એચીવમેન્ટ સર્વે' (NAS) નું આયોજન કોણ કરે છે?
જવાબ: NCERT (નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ).
પ્રશ્ન ૯૬: 'બાલ વાટિકા' (Bal Vatika) ની વિભાવના NEP ૨૦૨૦ હેઠળ કયા તબક્કામાં આવે છે?
જવાબ: ફાઉન્ડેશનલ સ્ટેજ (Foundation Stage).
પ્રશ્ન ૯૭: ગુજરાતમાં 'શૈક્ષણિક કેલેન્ડર' કોના દ્વારા બહાર પાડવામાં આવે છે?
જવાબ: ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB).
પ્રશ્ન ૯૮: ગણવેશ સહાય યોજનાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
જવાબ: ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ વિધાર્થીઓને શાળામાં નિયમિત હાજરી આપવા પ્રોત્સાહિત કરવા.
પ્રશ્ન ૯૯: રાષ્ટ્રીય ઉચ્ચતર શિક્ષા અભિયાન (RUSA) માં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારનો નાણાકીય હિસ્સો (સામાન્ય રાજ્યો માટે) કેટલો છે?
જવાબ: ૬૦:૪૦.
વિભાગ ૫: NEP ૨૦૨૦ અને RTE ના વિશેષ પ્રશ્નો (Deep Dive)
પ્રશ્ન ૧૦૦: NEP ૨૦૨૦ હેઠળ શિક્ષક-શિક્ષણ સંસ્થાઓ (Teacher Education Institutions - TEIs) માટેનું નવું નિયમનકારી મંડળ કયું સૂચવવામાં આવ્યું છે?
જવાબ: NHERC (નેશનલ હાયર એજ્યુકેશન રેગ્યુલેટરી કાઉન્સિલ) નું એક અંગ (NCTE ને બદલે).
પ્રશ્ન ૧૦૧: NEP ૨૦૨૦ માં "ફાઉન્ડેશનલ સ્ટેજ" માં કયા વર્ષોનો સમાવેશ થાય છે?
જવાબ: ૩ થી ૮ વર્ષ (૩ વર્ષ પ્રી-પ્રાયમરી + ધોરણ ૧ અને ૨).
પ્રશ્ન ૧૦૨: RTE એક્ટ હેઠળ પ્રાથમિક શાળામાં (ધોરણ ૧-૫) માં શૈક્ષણિક વર્ષમાં લઘુત્તમ કેટલા કાર્યદિવસો (Working Days) ફરજિયાત છે?
જવાબ: ૨૦૦ કાર્યદિવસો.
પ્રશ્ન ૧૦૩: NEP ૨૦૨૦ હેઠળ, ઉચ્ચ શિક્ષણમાં એજ્યુકેશનલ ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર અને એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ (ABC) નું સંચાલન કઈ સંસ્થા કરશે?
જવાબ: NAAC (National Assessment and Accreditation Council) અથવા તેના દ્વારા સૂચિત સંસ્થા.
પ્રશ્ન ૧૦૪: RTE એક્ટની કઈ કલમ હેઠળ શિક્ષકોની લઘુત્તમ લાયકાત (Minimum Qualifications) નક્કી કરવાની સત્તા કેન્દ્ર સરકારને મળેલી છે?
જવાબ: કલમ ૨૩.
પ્રશ્ન ૧૦૫: NEP ૨૦૨૦ માં ઉલ્લેખિત NCTE નું નવું નામ શું રાખવાની દરખાસ્ત છે?
જવાબ: નવી શિક્ષણ નીતિમાં તેનું નામ NHERC ના એક ભાગ તરીકે કાર્ય કરશે (હાલમાં NCTE જ કાર્યરત છે).
પ્રશ્ન ૧૦૬: RTE એક્ટ હેઠળ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળામાં (ધોરણ ૬-૮) માં શિક્ષક-વિધાર્થી ગુણોત્તર (PTR) કેટલો હોવો જોઈએ?
જવાબ: ૩૫:૧ (૩૫ વિધાર્થીઓ દીઠ ૧ શિક્ષક).
પ્રશ્ન ૧૦૭: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર, શિક્ષકોને કઈ તારીખ સુધીમાં લઘુત્તમ વ્યવસાયિક લાયકાત મેળવવી ફરજિયાત રહેશે?
જવાબ: ૨૦૩૦.
પ્રશ્ન ૧૦૮: ભારતના બંધારણની કઈ કલમ હેઠળ ધાર્મિક લઘુમતીઓને પોતાની પસંદગીની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સ્થાપવાનો અને તેનું સંચાલન કરવાનો અધિકાર છે?
જવાબ: કલમ ૩૦ (Article 30).
પ્રશ્ન ૧૦૯: RTE કલમ ૪ હેઠળ, જે બાળક યોગ્ય ઉંમરે શાળામાં પ્રવેશ મેળવી શક્યું નથી, તેને કયા ધોરણમાં પ્રવેશ આપવામાં આવશે?
જવાબ: તેની ઉંમરને અનુરૂપ ધોરણમાં (Age-Appropriate Class).
પ્રશ્ન ૧૧૦: NEP ૨૦૨૦ માં ઉલ્લેખિત 'NIPUN Bharat Mission' (નિપુણ ભારત મિશન) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?
જવાબ: ફાઉન્ડેશનલ લિટરસી અને ન્યુમરસી (FLN) ને મજબૂત કરવા.
વિભાગ ૬: કેન્દ્રની યોજનાઓ - ફંડિંગ અને વિગતો
પ્રશ્ન ૧૧૧: સમગ્ર શિક્ષા અભિયાન યોજનામાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારનો નાણાકીય હિસ્સો (હિમાલયન અને પૂર્વોત્તર રાજ્યો સિવાયના સામાન્ય રાજ્યો માટે) કેટલો છે?
જવાબ: ૬૦:૪૦.
પ્રશ્ન ૧૧૨: પીએમ-પોષણ યોજના (મધ્યાહન ભોજન યોજના) માં ધોરણ ૧ થી ૮ સુધીના વિધાર્થીઓને અપાતા આહારનું પોષણ મૂલ્ય નક્કી કરવાનું ધોરણ શું છે?
જવાબ: કેલરી અને પ્રોટીનનું પ્રમાણ (જે સરકાર દ્વારા નિયત થાય છે).
પ્રશ્ન ૧૧૩: એકલવ્ય મોડેલ રેસિડેન્શિયલ સ્કૂલ (EMRS) ની શરૂઆત કયા વર્ષમાં થઇ?
જવાબ: ૧૯૯૭-૯૮.
પ્રશ્ન ૧૧૪: રાષ્ટ્રીય માધ્યમિક શિક્ષા અભિયાન (RMSA) નો ઉદ્દેશ્ય ૨૦૧૭ સુધીમાં માધ્યમિક શિક્ષણમાં ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો (GER) કેટલો વધારવાનો હતો?
જવાબ: ૭૫%.
પ્રશ્ન ૧૧૫: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ગુણવત્તા માટે સંસ્થાઓનું રેન્કિંગ કરવા માટે ભારત સરકારની કઈ ફ્રેમવર્ક યોજના છે?
જવાબ: નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક (NIRF).
પ્રશ્ન ૧૧૬: NAAC નું પૂરું નામ શું છે, જે ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે?
જવાબ: National Assessment and Accreditation Council.
પ્રશ્ન ૧૧૭: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દલિત (SC) વિધાર્થીઓ માટે પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનામાં કેન્દ્ર અને રાજ્યનો નાણાકીય હિસ્સો (સામાન્ય રાજ્યો માટે) કેટલો હોય છે?
જવાબ: ૬૦:૪૦.
પ્રશ્ન ૧૧૮: રાષ્ટ્રીય ઉચ્ચતર શિક્ષા અભિયાન (RUSA) કયા કાયદાના આધારે ઉચ્ચ શિક્ષણના માળખામાં સુધારો કરે છે?
જવાબ: UGC એક્ટ, ૧૯૫૬.
વિભાગ ૭: ગુજરાતની યોજનાઓ - સહાય અને વિગતો
પ્રશ્ન ૧૧૯: KGBV યોજનામાં કન્યાઓને કયા ધોરણથી કયા ધોરણ સુધી નિવાસી શિક્ષણ મળે છે?
જવાબ: ધોરણ ૬ થી ૧૨ (શરૂઆતમાં ૮ સુધી હતું, હવે વધારીને ૧૨ કરાયું છે).
પ્રશ્ન ૧૨૦: પ્રધાનમંત્રી કૌશલ વિકાસ યોજના (PMKVY) કયા વર્ષમાં શરૂ કરવામાં આવી?
જવાબ: ૨૦૧૫.
પ્રશ્ન ૧૨૧: મુખ્યમંત્રી જ્ઞાન સેતુ મેરીટ સ્કોલરશીપ યોજના (MMGSMSS) નો લાભ લેવા માટે વિધાર્થીએ કઈ પરીક્ષા પાસ કરવી ફરજિયાત છે?
જવાબ: કોમન એન્ટ્રન્સ ટેસ્ટ (CET).
પ્રશ્ન ૧૨૨: MYSY (મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના) હેઠળ મેડિકલ અને એન્જિનિયરિંગ સિવાયના અન્ય સ્નાતક અભ્યાસક્રમોમાં (જેમ કે B.Sc., B.Com.) કેટલી ટયુશન ફી સહાય મળે છે?
જવાબ: વાર્ષિક ₹૫૦,૦૦૦ સુધી.
પ્રશ્ન ૧૨૩: ગુજરાત સરકારની 'સરસ્વતી સાધના યોજના' હેઠળ ધોરણ ૯ માં પ્રવેશ લેતી કન્યાઓને કયો લાભ મળે છે?
જવાબ: સાયકલ સહાય (આ યોજના હવે કન્યા કેળવણી યોજના હેઠળ આવરી લેવાયેલ છે).
પ્રશ્ન ૧૨૪: ગુજરાતમાં 'શ્રીમતી રામલક્ષ્મી હસમુખલાલ બુચ સ્મૃતિ મેરિટ સ્કોલરશીપ' યોજના હેઠળ વિધાર્થીઓને કેટલી રકમની સહાય મળે છે?
જવાબ: દર મહિને ₹૧,૦૦૦.
પ્રશ્ન ૧૨૫: ગુજરાતમાં 'ગુણોત્સવ' કાર્યક્રમની શરૂઆત કોના દ્વારા અને કયા જિલ્લાથી કરવામાં આવી હતી?
જવાબ: તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા, પંચમહાલ જિલ્લાથી (સંભવિત).
પ્રશ્ન ૧૨૬: ગુજરાતમાં બાળકોને મફત પાઠ્યપુસ્તકો આપવાની યોજના કયા ધોરણો માટે અમલમાં છે?
જવાબ: ધોરણ ૧ થી ૮.
પ્રશ્ન ૧૨૭: 'વિધાદીપ યોજના' હેઠળ વિધાર્થીના અકસ્માત કે મૃત્યુના કિસ્સામાં મહત્તમ કેટલી વીમા સહાય મળવાપાત્ર છે?
જવાબ: ₹૫૦,૦૦૦ થી ₹૧,૦૦,૦૦૦ (સમય-સમયે ફેરફાર થાય છે).
પ્રશ્ન ૧૨૮: 'જ્ઞાન શક્તિ રેસીડેન્સીયલ સ્કૂલ' માં પ્રવેશ મેળવવા માટે કયા ધોરણમાં અભ્યાસ કર્યો હોવો જરૂરી છે?
જવાબ: સરકારી/ગ્રાન્ટેડ શાળામાં ધોરણ ૧ થી ૫ નો સળંગ અભ્યાસ.
પ્રશ્ન ૧૨૯: ગુજરાત સરકારની 'શોધ (Shodh)' યોજના હેઠળ Ph.D. વિધાર્થીઓને સંશોધન માટે માસિક કેટલી ફેલોશિપ (Fellowship) આપવામાં આવે છે?
જવાબ: ₹૧૫,૦૦૦.
પ્રશ્ન ૧૩૦: ગુજરાતમાં શિક્ષણ સહાય માટેની 'માનવ ગરિમા યોજના' (Manav Garima Yojana) કયા પ્રકારની સહાય પૂરી પાડે છે?
જવાબ: સ્વરોજગાર માટે ટૂલ કિટ્સ (Tool Kits).
વિભાગ ૮: શિક્ષક શિક્ષણ અને વહીવટી માળખું
પ્રશ્ન ૧૩૧: ગુજરાતમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ સંબંધિત તમામ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ માટેનું સર્વોચ્ચ એકમ કયું છે?
જવાબ: ગુજરાત કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (GCERT).
પ્રશ્ન ૧૩૨: જિલ્લા કક્ષાએ શિક્ષકોની તાલીમ અને શૈક્ષણિક સહાય માટેની સંસ્થા કઈ છે?
જવાબ: ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એજ્યુકેશન એન્ડ ટ્રેનિંગ (DIET).
પ્રશ્ન ૧૩૩: શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ (SMC) માં ઓછામાં ઓછા કેટલા ટકા સભ્યો માતા-પિતા હોવા જોઈએ?
જવાબ: ૭૫%.
પ્રશ્ન ૧૩૪: SMC ના સભ્યોમાં ઓછામાં ઓછા કેટલા ટકા સભ્યો મહિલાઓ હોવી જોઈએ?
જવાબ: ૫૦%.
પ્રશ્ન ૧૩૫: બ્લોક કક્ષાએ શૈક્ષણિક સંકલન અને દેખરેખ માટેનું માળખું કર્યું છે?
જવાબ: ક્લસ્ટર રિસોર્સ સેન્ટર (CRC) અને બ્લોક રિસોર્સ સેન્ટર (BRC).
પ્રશ્ન ૧૩૬: DIET નું મુખ્ય કાર્ય શું છે?
જવાબ: શિક્ષકોને સેવાકાલીન (In-service) અને પૂર્વ-સેવાકાલીન (Pre-service) તાલીમ પૂરી પાડવી.
પ્રશ્ન ૧૩૭: કેન્દ્રીય શિક્ષણ સલાહકાર બોર્ડ (CABE) નું મુખ્ય કાર્ય શું છે?
જવાબ: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને શિક્ષણ નીતિ સંબંધિત બાબતોમાં સલાહ આપવી.
પ્રશ્ન ૧૩૮: NCERT ની સ્થાપના કયા વર્ષમાં થઈ હતી?
જવાબ: ૧૯૬૧.
પ્રશ્ન ૧૩૯: ગુજરાત રાજ્યમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું નિયમન અને સંચાલન કઈ સંસ્થા કરે છે?
જવાબ: કમિશ્નર ઓફ હાયર એજ્યુકેશન (CHE).
પ્રશ્ન ૧૪૦: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ ૧૯૮૬ હેઠળ ઓપરેશન બ્લેકબોર્ડ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ શું હતો?
જવાબ: પ્રાથમિક શાળાઓમાં લઘુત્તમ આવશ્યક શૈક્ષણિક સુવિધાઓ પૂરી પાડવી.
વિભાગ ૯: ડિજિટલ અને નવીનતમ યોજનાઓ
પ્રશ્ન ૧૪૧: SWAYAM પોર્ટલના અભ્યાસક્રમોના સર્ટિફિકેશન માટે કઈ પરીક્ષા આપવી ફરજિયાત છે?
જવાબ: પ્રોક્ટર્ડ પરીક્ષા (નિરીક્ષક સાથેની).
પ્રશ્ન ૧૪૨: DIKSHA પોર્ટલ પર શિક્ષકો અને વિધાર્થી માટે ઈ-કન્ટેન્ટ કયા ફોર્મેટમાં ઉપલબ્ધ છે?
જવાબ: QR કોડ સાથે (e-content with QR code).
પ્રશ્ન ૧૪૩: PM e-VIDYA કાર્યક્રમ હેઠળ વન ક્લાસ, વન ચેનલ માં કયા ધોરણોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે?
જવાબ: ધોરણ ૧ થી ૧૨.
પ્રશ્ન ૧૪૪: ગુજરાતમાં વિજ્ઞાન અને ગણિતનું શિક્ષણ સુધારવા માટેનો મુખ્ય સરકારી કાર્યક્રમ કયો છે?
જવાબ: જ્ઞાનકુંજ પ્રોજેક્ટ (વર્ગખંડોને ઇન્ટરેક્ટિવ ડિજિટલ ક્લાસરૂમમાં રૂપાંતરિત કરવા).
પ્રશ્ન ૧૪૫: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ઓનલાઈન અભ્યાસક્રમો પ્રદાન કરવા માટે ભારત સરકારે શરૂ કરેલા મેસિવ ઓપન ઓનલાઈન કોર્સિસ (MOOCs) પ્લેટફોર્મનું નામ શું છે?
જવાબ: SWAYAM.
પ્રશ્ન ૧૪૬: NEP ૨૦૨૦ માં ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ માટે કયા નવા એકમની રચનાની ભલામણ કરવામાં આવી છે?
જવાબ: નેશનલ એજ્યુકેશનલ ટેકનોલોજી ફોરમ (NETF).
પ્રશ્ન ૧૪૭: ગુજરાતમાં ડિજિટલ શિક્ષણના પ્રચાર માટે કયા ઉપગ્રહ (Satellite) નો ઉપયોગ થાય છે?
જવાબ: BISAG (ભાસ્કરાચાર્ય ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્પેસ એપ્લીકેશન્સ એન્ડ જીઓ-ઇન્ફોર્મેટિક્સ) ના માધ્યમથી.
પ્રશ્ન ૧૪૮: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં રિસર્ચના પ્રોત્સાહન માટે NEP ૨૦૨૦ માં NRE (NRF) ને કેટલા વર્ષના સમયગાળા માટે સ્થાપવાની ભલામણ છે?
જવાબ: ૧૦ વર્ષ (શરૂઆતમાં).
પ્રશ્ન ૧૪૯: ગુજરાત સરકારની 'સર્વ શિક્ષા અભિયાન' હેઠળ દિવ્યાંગ બાળકોના શિક્ષણ માટેની યોજના કઈ છે?
જવાબ: ઇન્ક્લુઝિવ એજ્યુકેશન (સંયુક્ત શિક્ષણ).
પ્રશ્ન ૧૫૦: 'એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ (ABC)' નું મુખ્ય કાર્ય શું છે?
જવાબ: વિધાર્થીઓને વિવિધ સંસ્થાઓમાંથી ક્રેડિટ્સ જમા કરવા અને તેને ટ્રાન્સફર કરવા દેવા.
વિભાગ ૧૦: ઐતિહાસિક નીતિઓ અને અન્ય યોજનાઓ
પ્રશ્ન ૧૫૧: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NPE) સૌપ્રથમ કયા વર્ષમાં ઘડવામાં આવી હતી?
જવાબ: ૧૯૬૮.
પ્રશ્ન ૧૫૨: ઓપરેશન બ્લેકબોર્ડ યોજનાના મુખ્ય લક્ષ્યો શું હતા?
જવાબ: બે શિક્ષકોની નિમણૂક, ઓછામાં ઓછા બે વર્ગખંડો અને પૂરતા શૈક્ષણિક સાધનો પૂરા પાડવા.
પ્રશ્ન ૧૫૩: NPE ૧૯૮૬ માં ઉલ્લેખિત 'નવોદય વિધાલય' (Navodaya Vidyalaya) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું હતો?
જવાબ: ગ્રામ્ય વિસ્તારના પ્રતિભાશાળી વિધાર્થીઓને ગુણવત્તાયુક્ત નિવાસી શિક્ષણ આપવું.
પ્રશ્ન ૧૫૪: કોઠારી કમિશન (૧૯૬૪-૬૬) નું અન્ય નામ શું છે?
જવાબ: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ આયોગ (National Education Commission).
પ્રશ્ન ૧૫૫: કોઠારી કમિશનની મુખ્ય ભલામણ શું હતી જે શિક્ષણમાં આધુનિકરણ લાવી શકે?
જવાબ: સામાન્ય શાળા પ્રણાલી (Common School System).
પ્રશ્ન ૧૫૬: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ ૧૯૮૬ નું સૂત્ર શું હતું?
જવાબ: 'સર્વને શિક્ષણ' (Education for All).
પ્રશ્ન ૧૫૭: ગુજરાતમાં 'ડો. આંબેડકર મેરિટ સ્કોલરશીપ' યોજના કયા વર્ગના વિધાર્થીઓ માટે છે?
જવાબ: અનુસૂચિત જાતિ (Scheduled Caste - SC).
પ્રશ્ન ૧૫૮: 'બાલિકા સમૃદ્ધિ યોજના' (BSY) કયા હેતુસર શરૂ કરવામાં આવી હતી?
જવાબ: ગરીબી રેખા નીચે જીવન જીવતા પરિવારોની કન્યાઓને શિક્ષણ માટે પ્રોત્સાહન આપવા.
પ્રશ્ન ૧૫૯: 'લોકશાળા' (Lokshala) પ્રોજેક્ટ ગુજરાતમાં કોના સહયોગથી અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો હતો?
જવાબ: વર્લ્ડ બેંક (World Bank).
પ્રશ્ન ૧૬૦: NEP ૨૦૨૦ માં પ્રાથમિક તબક્કે વિધાર્થીઓના મૂલ્યાંકન માટે કયા પ્રકારના મૂલ્યાંકન પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે?
જવાબ: સમગ્રગ્રાહી (Holistic), રચનાત્મક (Formative) અને વિધાર્થી-કેન્દ્રિત મૂલ્યાંકન.
વિભાગ ૧૧: યોજનાઓ અને વહીવટ (વધારાના પ્રશ્નો)
પ્રશ્ન ૧૬૧: ગુજરાતમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી માટે કોચિંગ સહાય મેળવનાર વિધાર્થીએ પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ કેટલી રકમ સરકારને પરત કરવાની હોય છે?
જવાબ: કોઈ રકમ પરત કરવાની હોતી નથી (આ સહાય અનુદાન સ્વરૂપે હોય છે).
પ્રશ્ન ૧૬૨: RTE એક્ટ કલમ ૨૮ (Section 28) હેઠળ શિક્ષકને કયા કામમાં જોડાવાની મંજૂરી નથી?
જવાબ: કોઈપણ ખાનગી ટ્યુશન અથવા ખાનગી શિક્ષણ પ્રવૃત્તિમાં.
પ્રશ્ન ૧૬૩: ગુજરાતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટેની સંસ્થાઓમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા માટેની રાજ્ય સરકારની યોજના કઈ છે?
જવાબ: મુખ્યમંત્રી સડક યોજના (વર્ગખંડ સુધારા માટે) (નોંધ: RUSA પણ રાજ્યમાં લાગુ થાય છે).
પ્રશ્ન ૧૬૪: શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ (SMC) ને RTE એક્ટ હેઠળ મુખ્યત્વે કઈ સત્તા આપવામાં આવી છે?
જવાબ: શાળા માટે વિકાસ યોજના (SDP) તૈયાર કરવાની અને ગ્રાન્ટનો ઉપયોગ કરવાની.
પ્રશ્ન ૧૬૫: ભારતમાં 'નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ' (NCC) નું માળખું કયા પ્રકારનું શિક્ષણ પૂરું પાડે છે?
જવાબ: સંરક્ષણ અને યુવા વિકાસ સંબંધિત વોકેશનલ શિક્ષણ.
પ્રશ્ન ૧૬૬: NEP ૨૦૨૦ માં સ્કૂલ કોમ્પ્લેક્સ/ક્લસ્ટરનો ઉદ્દેશ્ય કેટલા કિમીના અંતરે સેવાઓનું જોડાણ કરવાનો છે?
જવાબ: ૫-૧૦ કિ.મી.ના અંતરે (સંસાધનોના જોડાણ માટે).
પ્રશ્ન ૧૬૭: ગુજરાતમાં અનુસૂચિત જાતિના વિધાર્થીઓ માટે પાયલોટ તાલીમ માટે લોન આપતી યોજના કઈ છે?
જવાબ: કોમર્શિયલ પાયલોટ તાલીમ માટે નાણાંકીય લોન યોજના (વિકસતી જાતિ કલ્યાણ વિભાગ હેઠળ).
પ્રશ્ન ૧૬૮: RTE એક્ટ હેઠળ શાળાના રેકોર્ડમાં કયા દસ્તાવેજોનું નિભાવવું ફરજિયાત છે?
જવાબ: શિક્ષકોની લાયકાત, વિધાર્થીઓની હાજરી અને શાળા વિકાસ યોજના.
પ્રશ્ન ૧૬૯: ગુજરાતમાં 'શ્રીમતી રામલક્ષ્મી બુચ સ્મૃતિ મેરિટ સ્કોલરશીપ' યોજનાનો લાભ લેવા માટે વિધાર્થીએ ધોરણ ૧૦ માં ઓછામાં ઓછા કેટલા ટકા મેળવ્યા હોવા જોઈએ?
જવાબ: ૮૦% અથવા તેથી વધુ.
પ્રશ્ન ૧૭૦: ભારતમાં શિક્ષક શિક્ષણના અભ્યાસક્રમોને માન્યતા આપવાનું કાર્ય કોણ કરે છે?
જવાબ: નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશન (NCTE).
પ્રશ્ન ૧૭૧: ગુજરાતમાં ગ્રામ્ય સ્તરે શિક્ષણમાં ગુણવત્તાનું નિરીક્ષણ કરવા માટેનો કાર્યક્રમ કયો છે?
જવાબ: ગુણોત્સવ અને પ્રગતિ દિવસ.
પ્રશ્ન ૧૭૨: NEPRA (National Educational Policy Regulatory Authority) ની રચનાની ભલામણ કઈ નીતિ હેઠળ કરવામાં આવી છે?
જવાબ: NEP ૨૦૨૦.
પ્રશ્ન ૧૭૩: RTE કલમ ૨૪ (Section 24) શિક્ષકોની કઈ ફરજો (Duties) નો ઉલ્લેખ કરે છે?
જવાબ: અભ્યાસક્રમ સમયસર પૂર્ણ કરવો, નિયમિત હાજરી આપવી અને બાળકની શીખવાની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરવું.
પ્રશ્ન ૧૭૪: 'શોધ (Shodh)' નો લાભ લેવા Ph.D. વિધાર્થીનું સંશોધન કાર્ય કયા વિષયને લગતું હોવું જોઈએ?
જવાબ: સામાજિક વિજ્ઞાન, વિજ્ઞાન અને માનવતા વિષયો.
પ્રશ્ન ૧૭૫: ગુજરાતમાં 'વનબંધુ કલ્યાણ યોજના' હેઠળ આદિજાતિ વિધાર્થીઓને અપાતી સહાયનું સ્વરૂપ કેવું હોય છે?
જવાબ: શિક્ષણ સહાય, છાત્રાલય સુવિધા અને કોચિંગ સહાય.
પ્રશ્ન ૧૭૬: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ ૧૯૮૬ માં ઉલ્લેખિત 'વ્યવસાયિકરણ (Vocationalization)' નો અર્થ શું છે?
જવાબ: શૈક્ષણિક પ્રવાહમાં ધંધાકીય અને કૌશલ્ય આધારિત શિક્ષણનો સમાવેશ કરવો.
પ્રશ્ન ૧૭૭: NEP ૨૦૨૦ માં 'ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો' (GER) નો અર્થ શું છે?
જવાબ: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં નોંધણી કરાવતા વિધાર્થીઓની સંખ્યા અને સંબંધિત વય જૂથની કુલ વસ્તીનો ગુણોત્તર.
પ્રશ્ન ૧૭૮: 'અલંગ-એલ.ઓ.સી. શિષ્યવૃત્તિ' (Alang-LOC Scholarship) યોજના કયા પ્રકારના વિધાર્થીઓ માટે છે?
જવાબ: અલંગ શિપ-બ્રેકિંગ ઉધોગમાં કામ કરતા કામદારોના બાળકો.
પ્રશ્ન ૧૭૯: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર, ઉચ્ચ શિક્ષણ અભ્યાસક્રમમાં એક વર્ષ પૂર્ણ કરનાર વિધાર્થીને શું ડિગ્રી મળશે?
જવાબ: સર્ટિફિકેટ.
પ્રશ્ન ૧૮૦: ગુજરાતમાં 'શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ (SMC)' નું પુનર્ગઠન કયા સમયગાળામાં થવું ફરજિયાત છે?
જવાબ: દર બે વર્ષે.
પ્રશ્ન ૧૮૧: 'જ્ઞાન સહાયક યોજના' (Gyan Sahayak Yojana) ગુજરાતમાં કયા હેતુસર શરૂ કરવામાં આવી?
જવાબ: સરકારી અને ગ્રાન્ટેડ શાળાઓમાં કરાર આધારિત શિક્ષકોની ભરતી દ્વારા શિક્ષણની ગુણવત્તા જાળવવા.
પ્રશ્ન ૧૮૨: સર્વ શિક્ષા અભિયાન (SSA) હેઠળ 'બ્રિજ કોર્સ' (Bridge Course) નો હેતુ શું હતો?
જવાબ: ડ્રોપઆઉટ બાળકોને તેમની યોગ્ય વય જૂથના ધોરણમાં પ્રવેશ આપતા પહેલા તૈયાર કરવા.
પ્રશ્ન ૧૮૩: ગુજરાતમાં 'મિશન સ્કૂલ્સ ઓફ એક્સલન્સ' (MOSE) નું લક્ષ્ય કેટલા કરોડનું રોકાણ કરીને શાળાકીય માળખું સુધારવાનું છે?
જવાબ: ₹૧૦,૦૦૦ કરોડ.
પ્રશ્ન ૧૮૪: ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની UGC ની મુખ્ય યોજના કઈ છે?
જવાબ: યુનિવર્સિટી રિસર્ચ ગ્રાન્ટ્સ અને રિસર્ચ ફેલોશિપ યોજનાઓ.
પ્રશ્ન ૧૮૫: 'જ્ઞાન શક્તિ રેસીડેન્સીયલ સ્કૂલ' માં વિધાર્થીઓને કઈ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરાવવામાં આવે છે?
જવાબ: NEET, JEE, GUJCET, UPSC, GPSC જેવી પરીક્ષાઓ.
પ્રશ્ન ૧૮૬: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર, મધ્યમ સ્તરે (ધોરણ ૬-૮) માં કયા પ્રકારના વિષયોનો અભ્યાસક્રમમાં સમાવેશ કરવાની ભલામણ છે?
જવાબ: કોડિંગ, વોકેશનલ સ્કિલ્સ અને વિદેશી ભાષાઓ.
પ્રશ્ન ૧૮૭: રાઈટ ટુ એજ્યુકેશન (RTE) એક્ટ હેઠળ શિક્ષક દ્વારા દર અઠવાડિયે શિક્ષણ માટે લઘુત્તમ કેટલા કલાક કામ કરવું ફરજિયાત છે?
જવાબ: ૪૫ કલાક.
પ્રશ્ન ૧૮૮: ગુજરાતમાં દિવ્યાંગ વિધાર્થીઓને સાધન સહાય પૂરી પાડતી યોજના કઈ છે?
જવાબ: એઇડ્સ એન્ડ એપ્લાયન્સીસ ફોર પર્સન્સ વિથ ડિસેબિલિટીઝ (ADIP) યોજના (કેન્દ્ર પુરસ્કૃત, રાજ્યમાં અમલ).
પ્રશ્ન ૧૮૯: NEP ૨૦૨૦ માં 'સ્કિલ લર્નિંગ' પર ભાર મૂકવા માટે કયા ધોરણથી ઇન્ટર્નશિપની જોગવાઈ છે?
જવાબ: ધોરણ ૬ થી ૮.
પ્રશ્ન ૧૯૦: કેન્દ્ર સરકારની 'પ્રધાનમંત્રી શૌચાલય યોજના' (PMSSY) નો શિક્ષણ ક્ષેત્રે શું ઉદ્દેશ્ય છે?
જવાબ: શાળામાં કન્યાઓ અને કુમારો માટે અલગ શૌચાલય સુવિધાઓ પૂરી પાડવી.
પ્રશ્ન ૧૯૧: ગુજરાતમાં પ્રાથમિક શિક્ષણનું વહીવટી વડું (Administrative Head) કોણ હોય છે?
જવાબ: ડાયરેક્ટર ઓફ પ્રાયમરી એજ્યુકેશન (DPE).
પ્રશ્ન ૧૯૨: NEP ૨૦૨૦ અનુસાર, ઉચ્ચ શિક્ષણમાં બે વર્ષનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરનાર વિધાર્થીને શું ડિગ્રી મળશે?
જવાબ: ડિપ્લોમા.
પ્રશ્ન ૧૯૩: 'શોધ (Shodh)' યોજના હેઠળ મહત્તમ કેટલા વર્ષ માટે ફેલોશિપ મળવાપાત્ર છે?
જવાબ: ૪ વર્ષ.
પ્રશ્ન ૧૯૪: SWAYAMPRABHA ચેનલો કયા ઉપગ્રહ (Satellite) દ્વારા પ્રસારિત થાય છે?
જવાબ: GSAT-15.
પ્રશ્ન ૧૯૫: 'કન્યા કેળવણી મહોત્સવ' કાર્યક્રમનું આયોજન કયા વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવે છે?
જવાબ: શિક્ષણ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર.
પ્રશ્ન ૧૯૬: NEP ૨૦૨૦ માં 'કોર એરિયા' (Core Area) તરીકે કયા વિષયો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે?
જવાબ: ગણિત, વિજ્ઞાન, કલા, માનવતા અને ભાષાઓ.
પ્રશ્ન ૧૯૭: RTE એક્ટની કલમ ૩ (Section 3) કયા અધિકારનો ઉલ્લેખ કરે છે?
જવાબ: ૬ થી ૧૪ વર્ષની વયના દરેક બાળકનો મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર.
પ્રશ્ન ૧૯૮: ગુજરાતમાં 'શ્રીમતી રામલક્ષ્મી હસમુખલાલ બુચ સ્મૃતિ મેરિટ સ્કોલરશીપ' યોજનાનો લાભ ક્યાં સુધી મળે છે?
જવાબ: તમામ ઉચ્ચ શિક્ષણના અભ્યાસક્રમો પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી.
પ્રશ્ન ૧૯૯: કોઠારી કમિશનની ભલામણ મુજબ દેશના કુલ GDP ના કેટલા ટકા શિક્ષણ પાછળ ખર્ચ થવો જોઈએ?
જવાબ: ૬% (NEP ૨૦૨૦ માં પણ આ લક્ષ્ય પુનરાવર્તિત કરાયો છે).
પ્રશ્ન ૨૦૦: 'બાલ વાટિકા' માં બાળકોની ઉંમર કેટલી હોવી જોઈએ?
જવાબ: ૫ વર્ષ.
Post a Comment