ટ્રોપિક ઑફ કેન્સર સાયન્સ પાર્ક (Tropic of Cancer Science Park)

ટ્રોપિક ઑફ કેન્સર સાયન્સ પાર્ક (Tropic of Cancer Science Park)

આ સાયન્સ પાર્ક જે જગ્યાએ બનાવવામાં આવ્યો છે તે ખૂબ જ ખાસ છે. પૃથ્વી પરથી પસાર થતી કાલ્પનિક રેખાઓમાંની એક મુખ્ય રેખા એટલે કર્કવૃત્ત (Tropic of Cancer), જે 23.5^ ઉત્તર અક્ષાંશ પર આવેલી છે. આ રેખા ગુજરાતના કેટલાક જિલ્લાઓમાંથી પસાર થાય છે, જેમાં સાબરકાંઠા જિલ્લાના પ્રાંતિજ નજીક આવેલા સલાલ (Salal) ગામનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ બરાબર એ જ ભૌગોલિક સ્થળ છે જ્યાં આ પાર્કનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે જેથી લોકોને લાઈવ લોકેશનનો અનુભવ મળી શકે.

પાર્કનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય (Key Objective)

સામાન્ય રીતે પુસ્તકોમાં નકશા કે રેખાઓ વિશે વાંચવું અને તેને પ્રત્યક્ષ જોવું એ બંનેમાં ઘણો તફાવત છે. આ પાર્કનો મુખ્ય હેતુ:

• વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોમાં ખગોળશાસ્ત્ર (Astronomy) અને ભૂગોળ પ્રત્યે રસ જગાડવાનો છે.

• પૃથ્વી પોતાની ધરી પર કેવી રીતે નમેલી છે, સૂર્યની આસપાસ કેવી રીતે ફરે છે અને તેના કારણે ઋતુઓ કેવી રીતે બદલાય છે તે પ્રેક્ટિકલ મોડલ્સ દ્વારા સરળ ભાષામાં સમજાવવાનો છે.

મુખ્ય આકર્ષણો અને વૈજ્ઞાનિક મોડલ્સ (Major Attractions)

પાર્કમાં વિજ્ઞાન અને ભૂગોળને સમજાવતા અનેક અદભુત સાધનો અને મોડલ્સ ઓપન-એરમાં મૂકવામાં આવ્યા છે:

• ચોક્કસ કર્કવૃત્ત રેખા (The Line): પાર્કમાંથી બરાબર જે જગ્યાએથી આ રેખા પસાર થાય છે, ત્યાં એક સ્પષ્ટ માર્કિંગ અથવા સ્તંભ બનાવવામાં આવ્યો છે, જ્યાં ઊભા રહીને તમે કર્કવૃત્ત પર હોવાનો રોમાંચ અનુભવી શકો છો.

• મોટું સૂર્યઘડિયાળ (Huge Sun Dial): પ્રાચીન સમયમાં સમય કેવી રીતે જોવામાં આવતો તે સમજાવવા માટે અહીં સૂર્યઘડિયાળ બનાવવામાં આવ્યું છે. સૂર્યના કિરણો અને તેના પડછાયાના આધારે આ ઘડિયાળ બિલકુલ સચોટ સમય દર્શાવે છે.

• પૃથ્વીનો વિશાળ ગોળો (Giant Globe): પૃથ્વીની ધરીનું નમન ($23.5^{\circ}$), વિવિધ ખંડો અને અક્ષાંશ-રેખાંશ સમજવા માટેનું મોડલ.

• ઋતુ ચક્ર મોડલ: સૂર્યની આસપાસ પૃથ્વીના ભ્રમણથી શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસું કેવી રીતે થાય છે તેની સચોટ સમજણ આપતી પ્રતિકૃતિઓ.

૨૧મી જૂનનું વિશેષ મહત્વ (Zero Shadow Day)

આ પાર્કની મુલાકાત લેવા માટે ૨૧ જૂન એ આખા વર્ષનો સૌથી શ્રેષ્ઠ દિવસ ગણાય છે. ખગોળશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ આ દિવસને 'સમર સોલસ્ટિસ' (Summer Solstice) કહેવાય છે.

• આ દિવસે સૂર્ય બરાબર કર્કવૃત્તની સીધો ઉપર (૯૦ ડિગ્રી પર) હોય છે.

• બપોરે બરાબર ૧૨ વાગ્યાની આસપાસ થોડી મિનિટો માટે પડછાયો બિલકુલ ગાયબ થઈ જાય છે (Zero Shadow). આ અદભુત ખગોળીય ઘટનાને નરી આંખે જોવા માટે અહીં દર વર્ષે વૈજ્ઞાનિકો, વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રવાસીઓ મોટી સંખ્યામાં એકઠા થાય છે.

શૈક્ષણિક પ્રવાસ માટે ઉત્તમ સ્થળ (Educational Tourism)

ગુજરાત સરકાર અને વિજ્ઞાન ટેકનોલોજી વિભાગના પ્રયાસોથી આ સ્થળ એક ઉત્તમ 'એજ્યુકેશનલ પિકનિક સ્પોટ' બન્યું છે. શાળા-કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે આ એક લાઈવ લેબોરેટરી જેવું કામ કરે છે, જ્યાં ગોખણપટ્ટી વગર વિજ્ઞાન અને ભૂગોળના અઘરા સિદ્ધાંતો રમત-રમતમાં સમજી શકાય છે.

જો તમે હિંમતનગર-અમદાવાદ હાઈવે પરથી પસાર થાઓ, તો સાબરકાંઠાના આ વિશિષ્ટ વૈજ્ઞાનિક વારસાની મુલાકાત લેવા જેવી છે.