જાણીતા અભિનેતા નાના પાટેકરનું 75 વર્ષની વયે નિધન

ભારતીય સિનેમાના દિગ્ગજ અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા નાના પાટેકરનું ગોવા સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને હાર્ટ એટેક (કાર્ડિઆક અરેસ્ટ) આવવાથી નિધન થયું છે. તેઓ 75 વર્ષના હતા. મળતી માહિતી અનુસાર, બુધવારે રાતથી તેઓ માથાના દુખાવાની ફરિયાદ કરી રહ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ બેભાન અવસ્થામાં મળી આવતા તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ ખસેડવામાં આવ્યા હતા. મણિપાલ હોસ્પિટલના તબીબોએ લગભગ 45 મિનિટ સુધી સીપીઆર (CPR) આપી તેમને બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ કોઈ પ્રતિસાદ ન મળતાં સવારે 5:20 વાગ્યે તેમને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.

પાંચ દાયકાની અવિસ્મરણીય ફિલ્મી સફર

1 જાન્યુઆરી, 1951ના રોજ મહારાષ્ટ્રમાં જન્મેલા નાના પાટેકરે પોતાની તીવ્ર અભિનય ક્ષમતા અને વિશિષ્ટ ડાયલોગ ડિલિવરી દ્વારા સિનેમાજગતમાં એક અલગ ઓળખ બનાવી હતી. તેમણે 1978માં ફિલ્મ 'ગમન' દ્વારા બોલિવૂડમાં પદાર્પણ કર્યું હતું. ત્રણ રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર અને 2013માં પદ્મશ્રીથી સન્માનિત નાના પાટેકરે હિન્દી અને મરાઠી સિનેમામાં અનેક યાદગાર પાત્રો ભજવ્યા:

• મુખ્ય ફિલ્મો: 'પરિંદા', 'ક્રાંતિવીર', 'પ્રહાર', 'અબ તક છપ્પન', 'યશવંત', 'વજૂદ' અને મરાઠી ફિલ્મ 'નટસમ્રાટ'.

• વિવિધ ભૂમિકાઓ: 'અપહરણ', 'શક્તિ: ધ પાવર', અને 'રાજનીતિ' જેવી ગંભીર ફિલ્મો ઉપરાંત તેમણે 'વેલકમ' અને 'વેલકમ બેક'માં ઉદય શેટ્ટીના કૉમિક પાત્રથી દર્શકોને ભરપૂર હસાવ્યા હતા.

• ગાયન: તેમણે 'યશવંત', 'વજૂદ' અને 'આંચ' જેવી ફિલ્મોમાં પ્લેબેક સિંગિંગ પણ કર્યું હતું.

સામાજિક સેવામાં અનન્ય યોગદાન

રૂપેરી પડદાની બહાર નાના પાટેકર તેમની સામાજિક સેવા માટે જાણીતા હતા. તેમણે સ્થાપેલી 'નામ ફાઉન્ડેશન' (Naam Foundation) દ્વારા મહારાષ્ટ્રમાં જળ સંરક્ષણ અને આત્મહત્યા કરનારા ખેડૂતોના પરિવારોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડીને તેમણે હજારો જરૂરિયાતમંદોને ટેકો આપ્યો હતો. તેઓ છેલ્લે ચાર દિવસ પહેલાં ગોવાના ડોના પાઉલા ખાતે 'સમ્રાટ ક્લબ ઇન્ટરનેશનલ'ના સમારોહમાં જાહેરમાં જોવા મળ્યા હતા.

રાજકીય અને બોલિવૂડ જગતમાં શોકની લહેર

તેમના નિધન પર દેશભરના રાજકારણીઓ અને કલાકારોએ ઊંડો શોક વ્યક્ત કર્યો છે:

• પીએમ નરેન્દ્ર મોદી: "શ્રી નાના પાટેકરજી જેવી તીવ્રતા, આગવી શૈલી અને પ્રભાવ બહુ ઓછા કલાકારોમાં હોય છે. તેમણે દરેક ભૂમિકામાં અસાધારણ વર્સેટિલિટી દર્શાવી અને પેઢીઓ સુધી યાદ રહે તેવા પાત્રો આપ્યા."

• કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી: "નાના પાટેકર સાથે મારો ગાઢ સ્નેહ સંબંધ હતો. તેમનું જવું ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગ માટે મોટી ખોટ છે. નામ ફાઉન્ડેશન દ્વારા ખેડૂતો અને જળ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે તેમનું કાર્ય હંમેશાં યાદ રહેશે."

• ગોવાના મુખ્યમંત્રી પ્રમોદ સાવંત: તેમણે નાના પાટેકરને એક અંગત મિત્ર અને ગોવા સાથે ઊંડો નાતો ધરાવતા સામાજિક કાર્યકર તરીકે યાદ કરીને શોક વ્યક્ત કર્યો.

• અભિનેતા રિતેશ દેશમુખ: "તેમનું જવું એક મોટો આઘાત છે. હીરો, વિલન કે કૉમેડી—એવો કોઈ રોલ નહોતો જે તેઓ ઉત્કૃષ્ટ રીતે ન ભજવી શક્યા હોય. તેઓ પડદા પર અને પડદા બહાર સાચા અર્થમાં હીરો હતા."

નાના પાટેકર (વિશ્વનાથ પાટેકર) ભારતીય સિનેમા અને થિયેટર જગતના એક અત્યંત પ્રભાવશાળી, બહુમુખી અને નિખાલસ વ્યક્તિત્વ ધરાવતા અભિનેતા અને દિગ્દર્શક છે. તેમની આગવી સંવાદ શૈલી (dialogue delivery), આંખોનો તીવ્ર અભિવ્યક્તિભાવ અને કોઈપણ પાત્રમાં ઊંડા ઊતરી જવાની કળાએ તેમને ભારતીય સિનેમામાં એક અનોખું સ્થાન અપાવ્યું છે.

પ્રારંભિક જીવન અને સંઘર્ષ

• જન્મ: 1 જાન્યુઆરી, 1951ના રોજ મહારાષ્ટ્રના રાયગડ જિલ્લાના મુરુડ-જંજીરામાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ વિશ્વનાથ પાટેકર છે.

• શિક્ષણ: તેમણે મુંબઈની જાણીતી સર જે.જે. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એપ્લાઇડ આર્ટમાંથી કોમર્શિયલ આર્ટ્સનો અભ્યાસ કર્યો હતો.

• સંઘર્ષના દિવસો: ફિલ્મોમાં સફળતા મેળવતા પહેલાં તેમણે પોસ્ટરો પેઇન્ટ કરવા અને નાના-મોટા કામ કરીને આર્થિક સંઘર્ષનો સામનો કર્યો હતો. તેમણે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત મરાઠી રંગભૂમિ (થિયેટર) થી કરી હતી.

ફિલ્મી કારકિર્દી અને યાદગાર પાત્રો

નાના પાટેકરે 1978માં મુઝફ્ફર અલીની ફિલ્મ 'ગમન' દ્વારા બોલિવૂડમાં પદાર્પણ કર્યું હતું. ત્યારબાદ તેમણે પાંચ દાયકા સુધી હિન્દી અને મરાઠી સિનેમા પર પોતાની છાપ છોડી:

• ગંભીર અને પ્રભાવશાળી ભૂમિકાઓ:

  • પરિંદા (1989): 'અણ્ણા' નામના અંડરવર્લ્ડ ડૉનની ભૂમિકા ભજવી, જેના માટે તેમને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો.

  • પ્રહાર: ધ ફાઇનલ એટેક (1991): આ ફિલ્મનું તેમણે દિગ્દર્શન પણ કર્યું હતું. આ પાત્ર માટે તેમણે ભારતીય સેનાની મરાઠા લાઇટ ઇન્ફન્ટ્રી સાથે કઠોર તાલીમ પણ લીધી હતી.

  • ક્રાંતિવીર (1994): તેમના જ્વલંત સંવાદો ("યે મુસલમાન કા ખૂન, યે હિન્દૂ કા ખૂન...") આજે પણ લોકપ્રિય છે. આ ફિલ્મ માટે તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

  • અબ તક છપ્પન (2004): એન્કાઉન્ટર સ્પેશિયાલિસ્ટ દયા નાયકના જીવનથી પ્રેરિત 'સાધુ અગાસે'ના શાંત પણ ઘાતક પાત્રમાં અદ્ભુત અભિનય આપ્યો.

  • નટસમ્રાટ (2016 - મરાઠી): વિ.વા. શિરવાડકરના નાટક પર આધારિત આ ફિલ્મમાં ગણપતરાવ બેલવલકરનું પાત્ર ભજવીને તેમણે અભિનયની સર્વોચ્ચ ઊંચાઈ દર્શાવી હતી.

• કૉમેડી અને અન્ય ભૂમિકાઓ:

  • માત્ર ગંભીર જ નહીં, પરંતુ 'વેલકમ' (2007) અને 'વેલકમ બેક' (2015) માં 'ઉદય શેટ્ટી'ના કૉમિક પાત્ર દ્વારા તેમણે સાબિત કર્યું કે તેઓ હાસ્યરસમાં પણ એટલા જ સક્ષમ છે.

  • 'ખામોશી: ધ મ્યુઝિકલ' (મૂક-બધિર પિતાની ભૂમિકા), 'ટેક્સી નંબર 9211', 'અપહરણ', અને 'રાજનીતિ' જેવી ફિલ્મો તેમની વિવિધતા દર્શાવે છે.

મુખ્ય સન્માન અને પુરસ્કારો

• પદ્મશ્રી (2013): કલા અને સિનેમા ક્ષેત્રે તેમના ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન બદલ ભારત સરકાર દ્વારા સન્માનિત.

• રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર (National Film Awards):

  1. પરિંદા (1989) – શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા

  2. ક્રાંતિવીર (1994) – શ્રેષ્ઠ અભિનેતા

  3. અગ્નિસાક્ષી (1996) – શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા

• ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ: હિન્દી અને મરાઠી બંને સિનેમામાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, વિલન અને સહાયક ભૂમિકા માટે અનેક વખત ફિલ્મફેર પુરસ્કારો જીત્યા.

સામાજિક કાર્ય – 'નામ ફાઉન્ડેશન' (Naam Foundation)

રૂપેરી પડદાથી અલગ નાના પાટેકર તેમની સાદગી અને જમીન સાથે જોડાયેલા સ્વભાવ માટે જાણીતા છે:

• 2015માં મહારાષ્ટ્રમાં પડેલા ભયંકર દુષ્કાળ બાદ તેમણે સાથી અભિનેતા મકરંદ અનાસપુરે સાથે મળીને 'નામ ફાઉન્ડેશન'ની સ્થાપના કરી.

• આ સંસ્થા દ્વારા તેમણે આત્મહત્યા કરનારા ખેડૂતોના પરિવારોને આર્થિક સહાય આપી, વિધવાઓને રોજગાર અપાવ્યો અને ગામડાઓમાં નદી-નાળા ઊંડા કરી જળ સંરક્ષણનું વિશાળ કાર્ય કર્યું.

• તેઓ પોતાની કમાણીનો મોટો હિસ્સો સામાજિક કાર્યોમાં દાન કરવા માટે જાણીતા રહ્યા છે.

અંગત જીવન અને સ્વભાવ

તેઓ અત્યંત સાદું જીવન જીવવા માટે ઓળખાય છે. તેમને રસોઈ બનાવવાનો, રાઇફલ શૂટિંગનો અને સ્કેચિંગ કરવાનો ભારે શોખ છે. તેઓ હંમેશાં પોતાની નિખાલસતા, કોઈપણ બાબત પર ખુલીને બોલવાની હિંમત અને સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારી માટે આદરણીય રહ્યા છે.